In Frankrijk maken we een afspraak « bij de dokter » om onze huisarts te raadplegen. De twee woorden vervangen elkaar in het dagelijks gesprek, tot het punt dat het onderscheid puur retorisch lijkt. Dat is het niet. De ene verwijst naar een academische titel, de andere naar een gereguleerde beroepsgroep, en de grens tussen beide is nog complexer geworden met de recente hervormingen van het Franse universitaire systeem.
Academische titel versus gezondheidsberoep: een verwarring geworteld in het gebruik
Het woord « arts » verwijst naar een beroep. Het duidt een persoon aan die bevoegd is om pathologieën te diagnosticeren, behandelingen voor te schrijven en patiënten te volgen. Om dit beroep in Frankrijk uit te oefenen, moet men de volledige opleiding geneeskunde hebben afgerond en het staatsdiploma van arts in de geneeskunde hebben behaald.
Verder lezen : Hoe succesvol vanuit huis te werken terwijl je privacy en inkomen behoudt
Het woord « dokter » daarentegen is een titel. Het geldt voor elke persoon die een proefschrift heeft verdedigd in een universitaire discipline. Een doctor in de rechten, een doctor in de wetenschappen, een doctor in de geschiedenis dragen deze titel net als een doctor in de geneeskunde. Het dagelijks gebruik heeft « dokter » simpelweg gereduceerd tot het medische domein, wat de verwarring voedt, zoals de definitie van dokter op 123 Docteur duidelijk maakt door de twee termen scherp te onderscheiden.
Een arts is altijd dokter in de geneeskunde, maar een dokter is niet per se arts. Een onderzoeker in de moleculaire biologie met een doctoraat kan zich terecht « dokter » noemen zonder ooit een patiënt te hebben onderzocht.
Ook interessant : Hoe de beste verzekering kiezen om uw bezittingen en uw gezin te beschermen
Staatsdiploma en academische graad: de kloof van het LMD-systeem
De meeste artikelen die dit onderwerp behandelen, stoppen bij de tegenstelling titel/beroep. Het huidige regelgevend kader gaat verder en verdient aandacht.
Het staatsdiploma van arts in de geneeskunde, dat het klinisch beroep toestaat, is geclassificeerd op niveau 7 van het RNCP (Nationale lijst van beroepscertificeringen). Dit niveau komt overeen met de master in het systeem Licentie-Master-Doctoraat. Het staatsdiploma verleent dus niet de academische graad van dokter in de academische zin van het woord.
De academische graad van dokter is voorbehouden aan houders van een doctoraat in onderzoek, het equivalent van de Anglo-Saksische PhD. Een klinisch arts die alleen zijn of haar beroepsproefschrift heeft verdedigd, wordt niet erkend als « dokter » door de universiteit in de zin van het LMD, ook al draagt hij of zij deze titel in de dagelijkse praktijk.
Professionele proefschrift en onderzoeksproefschrift: twee verschillende trajecten
Het professionele proefschrift valideert de capaciteit om geneeskunde uit te oefenen. Het wordt aan het einde van de opleiding verdedigd en heeft doorgaans betrekking op een klinisch onderwerp. Het universitaire doctoraat daarentegen omvat meerdere jaren van aanvullend onderzoek en resulteert in een originele bijdrage aan een wetenschappelijk domein.
Eenzelfde persoon kan beide combineren: arts in de geneeskunde (professionele titel) en doctor in de neurowetenschappen (academische graad). De beschikbare gegevens maken het niet mogelijk om precies het percentage artsen met ook een onderzoeksdoctoraat te kwantificeren, maar het blijft minderheid ten opzichte van het totaal aantal praktiserende artsen.
Wie mag wettelijk de titel van dokter in Frankrijk dragen
Het Franse juridische kader maakt onderscheid tussen twee categorieën van dokters:
- Houders van een professioneel proefschrift in de gezondheidsdisciplines (geneeskunde, tandheelkunde, farmacie, diergeneeskunde) dragen de titel van dokter. Deze titel is direct verbonden met hun recht om te oefenen.
- Houders van een onderzoeksdoctoraat (wetenschappen, rechten, letteren, economie, enz.) dragen de graad van dokter. Deze graad bevestigt een academische bekwaamheid, niet een professionele bevoegdheid.
- Universitaire professoren in de geneeskunde combineren vaak de titel en de graad: zij oefenen in een ziekenhuisomgeving en verrichten onderzoekswerk. Ze worden « professor » genoemd in plaats van « dokter », wat een extra laag van complexiteit aan het gebruik toevoegt.
In de praktijk vraagt niemand in een medische praktijk naar de exacte aard van het diploma. De aanduiding « dokter » functioneert als een sociaal vertrouwenslabel tussen de patiënt en de behandelende arts, ongeacht de juridische subtiliteit die eraan ten grondslag ligt.
Arts zonder onderzoeksdoctoraat: het geval van buitenlandse praktijken
Sinds de hervorming van 2023 heeft Frankrijk de toegangseisen voor de uitoefening van de geneeskunde voor buiten de Europese Unie afgestudeerde artsen (PADHUE) verruimd. Deze artsen, opgeleid aan buitenlandse faculteiten, kunnen in Frankrijk werken na een procedure voor het verifiëren van hun vaardigheden.
Hun buitenlandse diploma verleent hen niet automatisch de Franse titel van « dokter in de geneeskunde ». Ze oefenen inderdaad geneeskunde uit, ze zijn inderdaad artsen in de professionele zin van het woord, maar hun academische titel hangt af van de erkenning van hun diploma door de Franse universitaire instanties.
Een PADHUE-praktijk kan dus arts in de praktijk zijn zonder officieel de titel van dokter in de zin van het Franse recht te dragen, althans zolang de erkenningsprocedure niet is afgerond. Deze situatie betreft een toenemend aantal professionals, met name in gebieden met een tekort aan zorgaanbod.
Vrouwelijke vorm van de titel en linguïstische evoluties
De Academie Française heeft lange tijd « dokter » als unieke vorm gehandhaafd, waarbij de vrouwelijke vorm « doctoresse » als verouderd werd beschouwd. Het hedendaagse gebruik aarzelt tussen « docteure » (de voorkeurspelling in Quebec en steeds gebruikelijker in Frankrijk) en « doctrice », afgeleid van het Latijnse doctrix.
In de praktijk noemt de meerderheid van de vrouwelijke artsen zich « dokter » zonder geslachtsaanduiding, of accepteert « docteure » schriftelijk. De vrouwelijke vorm blijft een onderwerp zonder stabiele consensus in de Franse officiële teksten, in tegenstelling tot Quebec waar « docteure » al enkele jaren genormaliseerd is.
Het onderscheid tussen arts en dokter lijkt anekdotisch zolang men in de praktijk van zijn huisarts blijft. Het krijgt een heel andere dimensie wanneer men kijkt naar de werking van het universitaire systeem, de erkenning van buitenlandse diploma’s of de ziekenhuishiërarchieën. Twee woorden, twee logica’s, en een dagelijks gebruik dat ze zonder scrupules blijft samenvoegen.